Khi còn nhỏ, Gia Hân hay dành thời gian một mình giữa một “bãi chiến trường” gồm đồ chơi cũ bị tháo tung, pin rời, dây điện nhỏ, cố gắng mày mò lắp lại, chế thành một chiếc quạt cầm tay tự quay bằng pin. Người lớn trong nhà có khi vừa nhìn vừa lắc đầu không hiểu vì sao một cô bé như Hân lại thích những thứ lỉnh kỉnh như vậy, thậm chí có lúc còn lo lắng khi thấy em xin hộp quẹt, xin keo dán, xin tiền mua thêm linh kiện lặt vặt, bởi trong suy nghĩ của nhiều người, những việc liên quan đến điện, đến máy móc vốn không phải “sở thích thường thấy” của một bé gái.
Cô bé Hân ngày ấy hiện tại là sinh viên năm ba ngành Công nghệ Thông tin, chuyên ngành Kỹ thuật Phần mềm tại Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật TP.HCM, đang theo đuổi ước mơ trở thành một kỹ sư phần mềm và mong muốn ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào những sản phẩm công nghệ trong tương lai. Hành trình của Hân không đơn thuần là câu chuyện về một tài năng thiên bẩm, mà là quá trình dài của việc hiểu mình là ai và kiên trì với điều mình tin, kể cả khi lựa chọn ấy đi ngược lại số đông.
Niềm yêu thích của Hân với kỹ thuật không bắt đầu từ những lớp học bài bản mà đến từ sự tò mò rất bản năng, từ cảm giác muốn biết “bên trong món đồ chơi kia có gì”, vì sao bấm nút thì nó chạy, vì sao gắn pin vào thì đèn sáng. Người thầy đầu tiên của Hân là những video bài giảng qua YouTube, em tự thử, tự sai, tự làm lại, nhiều khi chỉ để một chiếc quạt cầm tay nhỏ có thể quay được bằng bộ pin tận dụng từ đồ cũ.
Chính sở thích và thói quen tuổi thơ đã thắp lên trong Hân niềm đam mê với các môn Kĩ Thuật, nhưng ở những bước khởi đầu, phần nhiều lại đến từ nỗ lực cá nhân, và một chút liều lĩnh:
“Lần đầu tiên em biết đến lập trình là năm lớp Tám khi được học lập trình Pascal. Môn đó rất khó hiểu, em cảm thấy bản thân kém quá nên mới xin thầy chỉ thêm. Em nghĩ, nếu mình đi thi học sinh giỏi thì sẽ được thầy dạy nhiều hơn các bạn còn lại, nên em đã ôn thi và thử sức, mặc dù biết rằng mình sẽ phải thi chung với các anh chị lớp 9. Em dành cả hè ôn luyện và đã đạt giải Nhất cấp Huyện.”
Lớn lên ở vùng nông thôn, Hân gặp không ít trở ngại khi mang trong mình một ước mơ có phần khác biệt. Em không có điều kiện tiếp cận phòng thực hành hiện đại hay các câu lạc bộ công nghệ. Ở nơi em sống, những công việc liên quan đến điện, máy móc hay sửa chữa thường được mặc định là của nam giới, còn con gái thì nên chọn những ngành “ổn định” và “nhẹ nhàng” hơn, vì thế việc một cô bé say mê dây điện, motor và lập trình đôi khi trở thành điều khiến người khác ngạc nhiên hơn là khích lệ.
Bước vào cấp ba, áp lực thi đại học khiến mọi ưu tiên dồn cả vào điểm số và tổ hợp xét tuyển, những giờ mày mò kỹ thuật dần thu hẹp lại, và có lúc Hân cảm thấy mình đang rời xa chính niềm háo hức từng làm nên động lực của mình. Những lời khuyên chọn môn “phù hợp với con gái hơn” không hẳn mang ác ý, nhưng đủ để gieo vào lòng em sự chênh vênh, khiến em phải tự đối diện với câu hỏi: Liệu mình có đang đi sai hướng?
Thay vì để câu hỏi ấy dập tắt ước mơ, Hân chọn nhìn thẳng vào năng lực của bản thân. Em tự học thêm, chủ động tìm thầy cô để hỏi khi chưa hiểu, chấp nhận việc mình chưa giỏi và kiên trì bù đắp từng phần kiến thức còn thiếu. Việc từng đạt giải Nhất môn Tin học không khiến em tự mãn, mà trở thành lời nhắc rằng nếu đã đi được đến đó bằng nỗ lực, thì không có lý do gì phải dừng lại chỉ vì định kiến.
“Em từng là đứa rất đam mê STEM nhưng không có đủ điều kiện để phát huy, nên em muốn góp phần tạo cơ hội cho các em nhỏ.”
Ngoài việc học và tham gia nghiên cứu khoa học với các sản phẩm phần mềm, từng làm đồ án liên quan đến cảm biến và kết nối phần cứng, Hân còn đang tham gia chương trình STEM, nằm trong khuôn khổ dự án PowHERful in STEM 2026 của Saigon Children’s Charity.
Hiện tại, Hân cùng 49 nữ sinh khác trong dự án đang đảm nhận vai trò nòng cốt trong chuỗi Ngày hội STEM dành cho học sinh THCS tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Vào ngày 01.03, Ngày hội đầu tiên đã diễn ra. Tại đây, Hân đứng trước các em học sinh với vai trò người hướng dẫn, trực tiếp trình bày và cùng các em thực hành những mô hình kỹ thuật mà mình từng tham gia xây dựng trong quá trình tập huấn.
Đứng trước thế hệ đàn em với vai trò người hướng dẫn, Hân chia sẻ rằng đó vừa là cảm giác hồi hộp, vừa là niềm vui khi thấy sự tò mò và hào hứng của các em nhỏ dành cho STEM. Từ một cô bé tò mò với những mô hình lắp ráp thuở nhỏ, Gia Hân nay đang từng bước trở thành người trực tiếp truyền lại niềm yêu thích kỹ thuật cho thế hệ sau.
“Hồi nhỏ em cũng từng tự hỏi tại sao con gái lại thích STEM, trong khi mọi người chẳng ai động viên mình theo đuổi. Ở lứa tuổi cấp 2, dây điện hay lắp ráp nghe cũng chẳng ‘nữ tính’ chút nào để khiến các bạn nữ thích thú. Nhưng khi lên đại học ở thành phố Hồ Chí Minh, em gặp rất nhiều bạn nữ rất nữ tính, rất dịu dàng nhưng học kỹ thuật rất giỏi. Em hiểu rằng mình có quyền làm những gì mình thích, tận dụng thế mạnh của mình, chứ không phải sống theo định kiến của xã hội. Quan trọng là biết mình là ai, chứ không phải mình là giới nào.”
